Nawozy zielone – naturalny sposób na żyzną i zdrową glebę

Współczesne ogrodnictwo i rolnictwo coraz chętniej zwracają się ku naturze. Zauważalny jest trend szukania alternatyw dla intensywnego nawożenia mineralnego, z tego powodu nawozy zielone cieszą się coraz większym zainteresowaniem. To dostępny, tani i niezwykle skuteczny środek regeneracji gleby, który z powodzeniem można stosować zarówno na wielkoobszarowym polu, jak i w przydomowym warzywniku.

Spróbujemy wyjaśnić, czym dokładnie są nawozy zielone, dlaczego warto je siać, jaki mają wpływ na strukturę podłoża oraz – co najważniejsze – jak krok po kroku postępować z wyrośniętą biomasą, aby osiągnąć z niej całą gamę korzyści.

Czym są nawozy zielone?

Nawozy zielone to rośliny uprawiane nie z myślą o zbiorze plonu, lecz z troską o dobry stan gleby. Uprawia się je w celu ścięcia i wymieszania ich zielonej masy z wierzchnią warstwą gleby. Można je też zostawić w formie mulczu. Jest to znany również w tradycji zabieg agrotechniczny zaliczany do tzw. fitomelioracji, a tak naprawdę dostępny dla każdego, kto uprawia choćby grządki warzywne.

Szczególnie jeśli mamy do dyspozycji małą działkę a chcemy mieć z niej dobry plon, to warto zwrócić się ku naturalnym sposobom ochrony i nawożenia gleby. Nie musimy od razu wydawać dużo na syntetyczne środki ochrony roślin lub silnie działające nawozy syntetyczne, które później, w wyniku negatywnego działania na życie w glebie, zubożą nasze grządki.

Zasada działania nawozów zielonych jest prosta: rośliny w trakcie szybkiego wzrostu pobierają składniki odżywcze nawet z ubogiej gleby i powietrza, budując bogatą biomasę. Po odpowiednim przetworzeniu, ta zielona masa ulega rozkładowi, przekształcając się w cenną próchnicę i uwalniając łatwo dostępne substancje odżywcze dla naszych kolejnych upraw, a to wszystko… naturalnie!

Po co siać nawozy zielone i co dają glebie?

Sianie poplonów i przedplonów to naturalny sposób na dbanie o trwałą żyzność podłoża i zdrowie gleby. Wśród korzyści płynących z tego zabiegu można wymienić kilka w wielu obszarach:

• Wzbogacenie w materię organiczną i azot: Rozkładająca się biomasa to źródło próchnicy. Rośliny bobowate (motylkowe) posiadają dodatkowo unikalną zdolność wiązania azotu atmosferycznego dzięki symbiozie z bakteriami brodawkowatymi w ich korzeniach.
• Poprawa struktury gleby: Głęboki i silny system korzeniowy niektórych gatunków (koniczyna) działa jak naturalny spulchniacz. Rozluźnia ciężkie, gliniaste gleby, a piaszczystym nadaje pożądaną, gruzełkowatą strukturę.
• Ochrona przed erozją i wysychaniem: Gęsty dywan zielonej biomasy chroni górną, a więc uprawianą warstwę gleby przed wywiewaniem przez wiatr i wymywaniem przez gwałtowne ulewy. Zimą zatrzymuje śnieg, a latem ogranicza parowanie wody, dzięki czemu możemy podlewać mniej, a skuteczniej.
• Uruchamianie składników odżywczych: Wiele roślin poplonowych pobiera z głębszych warstw ziemi trudno dostępne związki (np. fosfor czy potas) i wynosi je wyżej, czyniąc je dostępnymi dla roślin o płytszym systemie korzeniowym.
• Ograniczenie chwastów, chorób i szkodników: Szybko rosnące poplony zagłuszają chwasty. Co więcej, niektóre gatunki wydzielają substancje fitosanitarne, które odstraszają nicienie (gryka) lub hamują rozwój grzybów chorobotwórczych.

Najlepsze gatunki na nawozy zielone – przykłady i zastosowanie

Wybór odpowiedniej rośliny zależy od terminu siewu, rodzaju gleby oraz tego, co planujemy uprawiać w danym miejscu w kolejnym sezonie. Poniżej kilka najpopularniejszych i najbardziej efektywnych gatunków:

1. Łubin (żółty, wąskolistny) i inne rośliny bobowate (motylkowe)

Rośliny bobowate są doskonałe w kategorii wzbogacania gleby w azot. Oprócz łubinu doskonale sprawdzają się: wyka, peluszka, koniczyna czy seradela.

• Zastosowanie: Łubin żółty wzbogaci gleby lekkie i piaszczyste, z kolei wąskolistny woli nieco mocniejsze podłoża. Ich potężny system korzeniowy doskonale spulchnia ziemię.
• Dlaczego warto: Pozostawiają po sobie stanowisko bogate w azot i substancję organiczną, są dobre pod warzywa kapustne czy wymagające odżywiania psiankowate (pomidory, papryka).

2. Facelia błękitna

Jest rośliną niezwykle uniwersalną, szybko rosnącą i bezpieczną pod kątem płodozmianu, ponieważ nie dzieli chorób z popularnymi warzywami.

• Zastosowanie: Udaje się na niemal każdej glebie. Wytwarza dużą ilość zielonej masy w krótkim czasie.
• Dlaczego warto: Jest miododajna – przyciąga mnóstwo zapylaczy. Doskonale zacienia glebę, hamując rozwój chwastów, a jej korzenie poprawiają strukturę podłoża.

3. Gorczyca biała

Jeden z najpopularniejszych i najtańszych poplonów ścierniskowych. Należy do rodziny kapustowatych (krzyżowych).

• Zastosowanie: Rośnie szybko, dlatego idealnie nadaje się na siew późnoletni.
• Dlaczego warto: Posiada silne właściwości fitosanitarne – zmniejsza populację nicieni w glebie i ogranicza rozwój niektórych chorób grzybowych. Uwaga: Nie należy jej siać na stanowiskach, gdzie planujemy uprawę innych kapustnych (kapusta, brokuł, rzodkiewka), aby nie namnażać szkodników i kiły kapusty.

4. Żyto ozime

Niezastąpiony w uprawie ozimej.

• Zastosowanie: Sieje się je jesienią, a przekopuje wiosną. Doskonale znosi mrozy.
• Dlaczego warto: Żyto wytwarza gęstą sieć korzeni, która doskonale wiąże glebę i chroni ją przed erozją zimową, zwłaszcza przy bezśnieżnych zimach, które w Polsce są coraz częstsze. Z nadchodzącą wiosną dostarcza ogromnnej dawki biomasy. Należy je ściąć 10-15 dni przed planowanym siewem, bo pozostawione zbyt długo może sprzyjać występowaniu chorób grzybowych. Dodatkowo żyto wykazuje działanie allelopatyczne – hamując kiełkowanie chwastów wiosną.

5. Gryka

Roślina ciepłolubna o bardzo krótkim okresie wegetacji.

• Zastosowanie: Świetna jako poplon letni na gorsze, lżejsze gleby.
• Dlaczego warto: Gryka słynie z właściwości odstraszających szkodniki – jej korzenie wydzielają związki, które skutecznie zniechęcają pędraki i drutowce. Ponadto doskonale wiąże trudno dostępny fosfor.

Planujesz uprawę warzyw we własnym ogrodzie? Z pomocą przyjdzie Ci bestsellerowy poradnik Plan na warzywnik

Kiedy siać nawozy zielone? Terminy mają znaczenie

Powodzenie uprawy nawozów zielonych zależy od dopasowania czasu siewu w odpowiednie okno pogodowe. Tradycyjnie w uprawie wyróżnia się trzy główne terminy siewu:

Posiałem i urosło… co dalej? Jak prawidłowo traktować glebę i rośliny

Wysianie nasion to dopiero połowa sukcesu. Prawdziwy czas nawożenia zielonym nawozem następuje najczęściej wtedy, gdy roślina kończy swój wzrost. Wielu początkujących ogrodników popełnia błąd, pozwalając poplonom zdrewnieć lub zakopują je zbyt głęboko. Oto instrukcja krok po kroku, jak postępować z dojrzałym nawozem zielonym:

1. Kiedy ściąć?

Najważniejsza zasada: nawozy zielone ścinamy w fazie pąkowania lub na samym początku kwitnienia.

• Dlaczego wtedy? Rośliny są wtedy najbardziej soczyste, mają optymalny stosunek azotu do węgla i zawierają najwięcej łatwo przyswajalnych składników odżywczych.
• Co jeśli się spóźnimy? Jeśli pozwolimy łubinowi, facelii czy gorczycy przekwitnąć i zawiązać nasiona, ich łodygi zdrewnieją (wytworzy się twarda celuloza i lignina). Taka masa rozkłada się w glebie bardzo długo i zamiast oddawać azot, sama będzie go tymczasowo wykorzystywać z gleby (podobnie jak świeże zrębki) i odbierać mikroorganizmom rozkładającym twarde łodygi. Poza tym rośliny mogą się same rozsiać, stając się uciążliwymi chwastami.

2. Rozdrobnienie biomasy

Przed wprowadzeniem roślin do gleby najlepiej je skosić i rozdrobnić. W ogrodzie sprawdzi się kosiarka (najlepiej z funkcją mulczowania). Na większych polach stosuje się rozdrabniacze lub ciężkie brony talerzowe.

• Po co to robimy? Rozdrobnione części roślin są łatwiejsze do rozłożenia po kontakcie z podłożem. Dzięki temu bakterie glebowe i dżdżownice mogą błyskawicznie przystąpić do pracy, a proces mineralizacji przebiega sprawnie i my już nie oglądamy co dzieje się w głębi ziemi. Za to po pewnym czasie widzimy korzyści w obfitszych i zdrowszych uprawach..

3. Wymieszanie z glebą (Jak głęboko?)

To ważny moment, w którym decydują się losy naszej próchnicy. Rozdrobnioną masę należy płytko wymieszać z glebą na głębokość około 10-15 cm (maksymalnie do 20 cm na glebach bardzo lekkich). Można to zrobić za pomocą glebogryzarki, wideł szerokozębnych lub naprawdę płytko przekopując ziemię szpadlem.

• Dlaczego nie wolno zakopywać głęboko? Procesy gnilne i przekształcanie biomasy w próchnicę wymagają stałego dostępu tlenu (są to procesy tlenowe). Jeśli zakopiemy zieloną masę zbyt głęboko (np. na pełną wysokość szpadla i odwrócimy skibę), odetniemy dopływ powietrza. Zamiast zdrowego rozkładu, rośliny zaczną gnić w warunkach beztlenowych, co doprowadzi do rozwoju szkodliwych patogenów i zniszczenia struktury gleby.

Co zamiast: Pozostawienie na zimę jako mulcz

Jeśli wysialiśmy poplon letni (np. gorczycę lub facelię) pod koniec sierpnia i nie zdążyliśmy go przekopać jesienią, nie przejmujmy się. Pierwsze silniejsze mrozy „ścinają” te rośliny. Opierając się o ziemię, tworzą one naturalną, zwartą okrywę ziemi.

• Co robimy wiosną? Taka przemrożona, sucha masa tworzy na powierzchni gleby ochronny kożuch, który zimą chronił ziemię przed mrozem i erozją. Wiosną wystarczy zgrabić grubsze pozostałości na kompost, a resztę płytko wzruszyć z ziemią. To dobra i niezbyt wymagająca metoda na gleby lekkie.

Dlaczego warto postawić na nawozy zielone?

Wprowadzenie nawozów zielonych do kalendarza upraw to najprostszy krok do zrównoważonej i ekologicznej gospodarki glebą. Zamiast kupować drogie nawozy sztuczne, które przy nadmiernym stosowaniu niszczą życie biologiczne w podłożu, produkujemy własną, pełnowartościową materię organiczną.

Co ciekawe, jeśli nie wiemy, jaki rodzaj zielonego nawozu wybrać dla naszej gleby, to warto poszukać gotowych mieszanek poplonowych, które sprawdzą się przy określonych warunkach środowiskowych. Piaszczysta gleba nas nie ogranicza, tak samo jak ciężka i zamakająca. Są na nie roślinne sposoby.

Zielone nawozy to naturalna ochrona i źródło energii dla każdego ogrodu. Pamiętając o odpowiednim momencie ścięcia i płytkim wymieszanie biomasy z ziemią, karmimy pożyteczne mikroorganizmy glebowe oraz dżdżownice. W efekcie nasza gleba odwdzięczy się lepszą retencją wody, puszystą strukturą i cieszącymi oko, zdrowymi plonami w kolejnym sezonie.

Źródła:

https://i-rolnik.pl/vademecum/gryka-na-poplon-wlasciwosci-siew-doplaty/

https://agroprofil.pl/wiadomosci/uprawa/rosliny-poplonowe-duzy-wybor-trudny-wybor/